Nowelizacja Kodeksu pracy, wdrażająca m.in. unijną dyrektywę work-life balance oraz dyrektywę rodzicielską, wprowadziła szereg zmian dotyczących urlopów i ochrony pracowników.
Nowe przepisy mają na celu ułatwienie godzenia życia zawodowego z prywatnym, a także zwiększenie elastyczności zatrudnienia.
Zmiany dotyczą m.in. urlopu opiekuńczego, zwolnienia z powodu siły wyższej, urlopu rodzicielskiego, ojcowskiego, a także zasad pracy zdalnej i elastycznej organizacji pracy.
Urlop opiekuńczy – nowy wymiar wsparcia dla pracujących opiekunów
Od 26 kwietnia 2023 r. do Kodeksu pracy został wprowadzony nowy rodzaj urlopu – urlop opiekuńczy, uregulowany w art. 173¹ Kodeksu pracy.
Przysługuje on pracownikowi w wymiarze 5 dni w roku kalendarzowym, w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej:
- członkiem rodziny, lub
- osobą zamieszkującą we wspólnym gospodarstwie domowym,
która wymaga opieki lub pomocy z poważnych względów medycznych.
Urlop ten jest bezpłatny, ale wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Pracownik składa wniosek co najmniej 1 dzień przed rozpoczęciem urlopu.
Zwolnienie z powodu siły wyższej
Zgodnie z nowym art. 148¹ Kodeksu pracy, pracownik ma prawo do 2 dni lub 16 godzin zwolnienia od pracy w ciągu roku kalendarzowego z powodu działania siły wyższej.
Może z niego skorzystać w sytuacjach nagłych, pilnych i nieprzewidzianych, np. choroby dziecka czy awarii w domu.
Za ten czas pracownik zachowuje prawo do 50% wynagrodzenia, a wniosek można złożyć nawet w dniu nieobecności.
Urlop rodzicielski – dłuższy i bardziej elastyczny
Nowelizacja z 2023 r. znacznie zmieniła również przepisy dotyczące urlopu rodzicielskiego (art. 182¹a–182¹e KP).
Wymiar urlopu wynosi obecnie:
- 41 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka,
- 43 tygodnie – w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka.
Każdemu z rodziców przysługuje niezbywalna część 9 tygodni urlopu, której nie może przekazać drugiemu rodzicowi.
Urlop można wykorzystać do ukończenia przez dziecko 6. roku życia i w maksymalnie 5 częściach.
Zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego wynosi:
- 70% podstawy wymiaru zasiłku – przy wnioskowaniu po 21 dniach od porodu,
- 81,5% podstawy – jeśli wniosek złożono w ciągu 21 dni od porodu (łączny wniosek o macierzyński i rodzicielski).
Urlop ojcowski – krótszy termin na skorzystanie
Zmianie uległ także art. 182³ KP dotyczący urlopu ojcowskiego.
Wymiar urlopu nadal wynosi 2 tygodnie, jednak od 2023 r. można go wykorzystać do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy (wcześniej – 24 miesięcy).
Urlop ojcowski przysługuje niezależnie od urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego matki dziecka.
Pracodawca nie może odmówić jego udzielenia, jeśli pracownik złożył wniosek najpóźniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
Elastyczna organizacja pracy
Wprowadzono także nowe przepisy o elastycznej organizacji pracy (art. 188¹ KP).
Z uprawnienia tego mogą korzystać:
- rodzice dzieci do 8. roku życia,
- opiekunowie osób wymagających wsparcia.
Pracownik może wnioskować m.in. o:
- pracę zdalną,
- ruchomy czas pracy,
- pracę w systemie przerywanego czasu pracy,
- pracę w niepełnym wymiarze.
Pracodawca powinien rozpatrzyć wniosek, uwzględniając potrzeby organizacyjne zakładu pracy i interes pracownika.
Odmowa musi mieć formę pisemną z uzasadnieniem.
Nowe zasady pracy zdalnej i kontroli trzeźwości
Od 7 kwietnia 2023 r. obowiązują przepisy kompleksowo regulujące pracę zdalną (art. 67¹⁸–67³³ KP).
Najważniejsze zmiany to:
- możliwość pracy zdalnej na wniosek pracownika lub z inicjatywy pracodawcy,
- obowiązek zapewnienia sprzętu, energii i pokrycia kosztów przez pracodawcę,
- prawo do cofnięcia zgody na pracę zdalną,
- szczególna ochrona dla rodziców dzieci do 4 lat oraz kobiet w ciąży – pracodawca nie może odmówić pracy zdalnej bez ważnego powodu.
Pracodawcy uzyskali też prawo do kontroli trzeźwości i obecności w organizmie środków podobnie działających do alkoholu (art. 221c–221h KP).
Wzmocnienie ochrony pracowników
Nowelizacja wprowadziła również szereg zmian wzmacniających ochronę pracowników, m.in.:
- zakaz zwolnienia pracownika w okresie oczekiwania na rozpatrzenie wniosku o urlop rodzicielski, opiekuńczy lub elastyczny czas pracy,
- zakaz działań odwetowych wobec pracowników korzystających z nowych uprawnień,
- obowiązek uzasadniania odmowy udzielenia urlopów lub elastycznej pracy.
Nowe przepisy nakładają też na pracodawcę obowiązek informowania o warunkach zatrudnienia i uprawnieniach w sposób jasny i zrozumiały dla pracownika.
Podsumowanie
Nowelizacja Kodeksu pracy wprowadziła szereg korzystnych rozwiązań dla pracowników, ułatwiających łączenie pracy z życiem prywatnym.
Najważniejsze zmiany to:
- wprowadzenie urlopu opiekuńczego,
- nowe zasady zwolnienia z powodu siły wyższej,
- wydłużony i bardziej elastyczny urlop rodzicielski,
- zmodyfikowany urlop ojcowski,
- możliwość elastycznej organizacji pracy oraz pracy zdalnej.
Zmiany te stanowią ważny krok w kierunku równowagi między życiem zawodowym a prywatnym i są odpowiedzią na potrzeby współczesnych pracowników.
Tagi: adwokat, adwokat płock, prawnik, prawnik płock, adwokat nowelizacja kodeksu pracy, adwokat urlop opiekuńczy, adwokat urlop rodzicielski, adwokat urlop ojcowski